Singapore

Pnyahan Wikipidiya
跳至導覽 跳至搜尋
Flag of Singapore
Flag of Singapore- Kwoci Sinciyapo Konghokuo(新加坡共和國國旗)

Singapore(新加坡)[smmalu patas | ida npatas sspgan ka smmalu patas]

File:Coat of arms of Singapore.svg-Kwohwey.(國徽)

Gaga kska Yacow ka Singapore, 1 22 N, 103 48 E ka gaga na nniqan. Kana ka knlbangan na o 697 sq km(hangan na o Tg192) (knlbanga dxgal o 687 sq km, knlbangan qsiya o 10 sq km). Kana ka sejiqun o niqan 5,781,728 hiyi. Gaga Singapore ka pusu alang paru, jiyax 9 idas 8 ka jiyax skrayan klwaan. Manu ka dxgal Singapore ga wada sugan 1% ka dxgal qpahan, 3.30% ka dxgal bbuyu, rahuq dxgal do niqan 95.70% na.

Bukung klwaan ta sayang o kiya ka Tony Tan, pnaah hngkawas2011 idas 9 jiyax 1pnrajing kmlawa klwaan.

File:Location Singapore ASEAN.svg-Ida nkiya nniqan lnglingay.(自然地理位置)

cinkhulan sa knita’ sa brbiru’

Sinciyapo Konghokuo(新加坡共和國)[smmalu patas | ida npatas sspgan ka smmalu patas]

Sinciyapo Konghokuo(Eygo. Republic of Singapore. Kari Maray. Republik Singapura. Kari Tanmir:சிங்கப்பூர் குடியரச), tnngayun Sinciyapo. Dheran gnyusan rcilung meniq Tongnanya, Knlangan alang. Knlangan meniq tghunac bale na Congnanpantaw. Steqan soosa icil thunac Mariyociya Haysiya. Thunac mssipo eluw rcilung Sinciyapo daka Ingni. Tdaya ge mssipo eluw rcilung Johuo daka Maraysiya, ma mslutuc qndisan tebo Johuo daka eluw ddaan tgdaha eruc hako pckaan Sinma. Dheran knlangan Sinciyapo, kana dheran bcbiciq mtlibu, Tokuwangtaw ka pparu na bale dheran mtheya knlangan Sinciyapo. Bobo mtburux Sinciyapo, knkana stngayan pdheran rcilung, mrana 23% ka dheran na Sinciyapo, irih 130km² ka pnkrana na knglhangan.


Knkawas 1819, dmoi qpahan Kosi Tong Ingtu Pureten Ingkuo ka Sutanfu· Rayfuosu sndehu matis Tiyawye daka Jofuosutan, srwaan pheyo luwan pryuxan ma pkknbgurah dheran daha. Kndrmatan na Rayhuosu, kndudun paru pnkrana ddaan stama asu. Anu malu nniqan, mccebu W.W.II kklangan hayan ge, dheran malu pcbuwan niqul Tongnanya na Taingtikuo. Knkawas 1942-1945, ptkaran na mkteru mceka hari knkawas Jupun ka Sinciyapo, bobo kbrihan na pqlahang Ingkuo, ma tbrexan kndalax dheran knbgrahan eluw rcilung. Knkawas 1959 pheyu Cucupang, knkawas 1963 spooda alang knbrexan remux Maraysiya, tnngayan Sinciyapoco(Splawa Singco ). Knkawas 1965 idas 8 ali 9, kuohuwe Maraysiya 126 matis smruwa, uka matis mcciyuk, lixan lwaqan Renpang ka Sinciyapo. Krabi so kusun, murux pheyu knlangan ka sinciyapo, mheyu ka knlangan Sinciyapo Konhukuo.


Ngayan knlangan (國名)[smmalu patas | ida npatas sspgan ka smmalu patas]

Sinciyapo(sin-ka-pho) pnyahan pnkari Plmukan, snruwan na hengak Ingyi “Singapore”. Ngayan hengak pnkari na Ingun nii de, pneeyah pnkari na Maray “Singapura”. Bobo mslutuc pnyahan pnkari Fan “सिंहपुर “ (IAST: Siṃhapura), druma na siṃha, rkelic ka dungus na, pura ge, alang paru ka dungus na . Kiya tnngayun “alang Rkelic” ka Sinciyapo nii duri. Pkrayan knlangan Rkelic Ngungu Qcurux nii ka pnyahan na duri. “Sinciyapo” ngalan kndalax pnrdingan pdbrexan ka ngayan na nii.

Cngc (政治)[smmalu patas | ida npatas sspgan ka smmalu patas]

Spooda 《Knbgurah pusu pnugaya Sinciyapo》, pooda Iyenyihuwecu (Nekocu) ka sehu Sinciyapo. Brexan spooda Tayi Mingcucu, snaxan ooda nSimincu.

Psnaxal pheyu Sancenhunri ka oda Luwan Sehu. Nngalan bntaqan senkiyo ka Congtong, Qbsuran knlangan, mmteru knkawas ka ali sqeepah, ma malu malan texan ka ali sqeepah na duri. Giing na Sinciyapo duri pnyahan bntaqan senkiyo duri; rima knkawas ka ali sqeepah daha. Congri ge pnyahan mgrahur Kuohuwe tang truma, tdulun pdoi Sincungcen. Ma ngalan pntburux Kongkong fuuweyen huwe sqlahang komuing pnlawa daka spooda. Sinciyapo Congri de kndalax giing truma pngalan Nekopucang.

Bobo pnheyu knlangan, brexan naq sdoi kingal ba Jenming Singtongtang ka pqlahang(Knpruwan ba bnrexan pnqlhangan). Pnrngagan duri ini ttai meniq beyax ka pjciyuk mpqlahang sooda Fantuwe tang(Duma Fantuwe tang ge, pnlawa, icu pngalan kari 100% msnegul Jenming Sintong tang. Knkawas 1991, pryuxan spooda senkiyu, speeniq mngari ngayan ka Fantuwe tang). Saya de, Sinciyapo Kongjen tang ka paru mpgeela Caye tang. Knkawas 1991, knbgrahan naq sooda pnugyusan niqul(Psngalang gnyusan senkiyo, knkingal speeyah 4-6 ging). Ani saya paru ba beyax na ka Jenming Sintong tang, meniq rahur seediq Sinciyapo, kndalax na pnheyu knlangann, ini ba elih 60% nngalan kana bntaqan nsekiyo. Knii meelih hari, eguw knklengal ka dndilan pusu, so ka meelih qqpahan, ppyahan. Knkawas 2011 pndaan senkiyo ngngalan 60% bntaqan, Knkawas 2011 pndaan senkiyo ngngalan 60% bntaqan, knbrihan kntruma bale daka pnrdingan pnbrexan peni.

Niqal paru ba pnGaya Pusu seekan cntduwan. Madis spcudu knlangan, ma lmeing gnbaruy pcduwan, spqrnutun spgeriq hei. Knbgurah pnGaya patis 185 cang Sinciyapo《pnGaya knmhemuc mangal iyu》, ini srwai peeyan knlangan hmrinas 15 ko hayroing, anaq hmrinas 30 ko Mafe, kukocen, ma hmrinas 500 ko tama; kana ini srwai smmalu anaq knhenu hayroing, mafe, kukocen, pgyaun kana. Ngalan pgyaan pnhuqil kana. Rseno pgyaan(16-50 knkawas) spetan pqrnutun duri(Hniti pnqrinuc Ingkuo, ani si ini sbeti da spqrnutun pnhqilan) . Ini ba klai lmngelung seediq knlangan icil ka pnqrnutun so nii sbetan , ani si duma naq seediq Sinciyapo, pnugaya nii, niqal ba dungus na hmetur, ma smeeliq ndaan pnquuqu nii mesa.

Dheran gnyusan (行政區劃)[smmalu patas | ida npatas sspgan ka smmalu patas]

724.4 km² bale ka dheran na Sinciyapo, ngalan spooda Tusucihuwa, gyusan rima alang(sqlahang). Alang cceka(120 wan seediq), alang tongpe(130wan seediq), alang sipe(83wan seediq), alang tongnan(84wan seediq), alang sinan(83 wan seediq). Spooda naq Pkrana Alang Risuhuwe(Tnngayun Sorihuwe)mpqlahang. Spqlahang na Kuohuwe Iyen Sinciyapo pgqbsuran duri ka mgeela hayan. Knkawas 2002, qbsuran tnngayun Sucang ka mqeepah nii di. Kntnaan snaaxan Pucang. Meniq Sinciyapo, Sucang ge, Qbsuran mdudul pkrana alang Risuhuwe. Rima alang nii pgyusan ooda senkiyo.

Dheran Kdkilan (地理)[smmalu patas | ida npatas sspgan ka smmalu patas]

Niqal 63 kana dheran gnyusan rcilung ka Sinciyapo, leexal ka ddgiyax lmiqu. 90% ka dheran nSinciyapo. Tgdaya niqal eluw pnheyu qndisan tebo Sinjo, tuiril niqal tg 2 ddaan, mtdaha nii ka eluw sooda ssaan Sinciyapo daka Maraysiya Jofo. Bobo na knparu dheran ge, Yilangtaw, Tokuwangtaw, Umintaw, ma Sungtawsa. Knbrawan dheran haypa 163.63 m(537 incu)  ga Ucicuma. Uka ali Siyasucu Sinciyapo, mangal snpegan ali UTC+8 , mgeela 1 patis hido daka niqul knlangan icil.


Mgeela tnheruy seediq Sinciyapo ge, msseli Congnanpu yayung Sinciyapo quri qlliyan rcilung hiya, dheran naq hari Jotayyiring, ma so phmaan ppyahan; tikuh bale ka dheran sqlhangan pkdkilan, irih so wada pnualang breenux kana.


Anu uka yayung paru kntruma, ki eguw pnhyegan sehu kntruma sliyan qsiya, ngngalan pusu qsiya qnyexan. Ani si knpruwan ba qnyexan, ini ptuku ka ngngaun qsiya Sinciyapo. Saya dehuk 40% mangal qsiya pneeyah knlangan icil. Kndrmutan ngngalan ppyahan qsiya na Sinciyapo, kana Tanhuwa Haysuwe, ma Caysungsuwe, pgeelih sgtange ngngalan knlangan qsiya icil .

Unhuwa (文化)[smmalu patas | ida npatas sspgan ka smmalu patas]

人口 Hei seediq[smmalu patas | ida npatas sspgan ka smmalu patas]

Kndlexan niqul hei seediq tg 3 knlangan ka Sinciyapo, mhiti bukuy Monako daka Awmun. Spooda snpegan sehu Sinciyapo knkawas 2011, dehuk 518 wan seediq meniq Sinciyapo, truma na 325 wan seediq(63%) ge, tnalang nanaq. Duma ka mnangan patis meeniq, ma lawkong knlangan icil. 23% ka uxe mntuting naq Sinciyapo, 50 wan ka seediq mnangan mmeeniq ani knuwan.


Hei seediq Sinciyapo pnckaan snpegan ge, Hei seediq Sinciyapo pnckaan snpegan ge, 37 Knkawas, knkingal tnsapah hei seediq ge, 3.5. Anu ini baka niqul dheran Sinciyapo, 5/4 suupu meniq sapah sapac knbrexan(sdayo sehu ka maruy sapah uxe egu pila) . Betaq knkawas 2010, niqal 4/3 seediq meniq sapah 4 hari tqiyan seediq, ma so niqal naq ka tnsapah. Snpegan niqal nanaq sapah daha dehuk 87.2%. Dmoi qnawan dsdesun snpegan ge,knkmaxal kbekuy seediq, ma 10/1 ka seediq tnalang niqal naq rulu.

Ango ka pnttingal laqi rabu, snpegan knkawas 2012, pnttingan laqi rabu ge, 0.78, biciq spryuxan hei seediq 2.1. Ki psmyahun spegan ndaan mpmaxal knkawas, snbeyax seediq knlangan icil meyah meniq Sinciyapo. Ma rahur pnheruy seediq duri, ini pkeelih niqul seediq ka Sinciyapo.

語言 kari[smmalu patas | ida npatas sspgan ka smmalu patas]

Egu kari srengo daha ka knlangan Sinciyapo, kana kari srengo knlangan ge, Ingyi, Huwayi, Marayyi, Tanmiaryi. Anu ndaan daha di Maraysiya, 《Pusu pnuGaya Sinciyapo》qtaan pntasan, “Kari Marayyi ge, kari Sinciyapo.” Kndalax pntbrexan knlangan Sinciyapo, Ingyi ngalan sprengo pgkelan knkingal Luwan Seediq, ma ngalan kari stgesa spatis Sinciyapo duri. Ma ngalan “Pnuglaan pnkari”, kana spatis pusu pnuGaya daka Faryi. Meniq hoing truma duri, Ingyi ngalan kari srwanun sreeru kari nuicil; ani si, wano naq 3/1 ka seediq dmoi Ingyi, ma 3/1 ge dmoi Huwajen Sinciyapo, 4/1 ka seediq dmoi Maraysiyayi, ma 2/1 seediq Ingtu mangal pnkari Ingyi kari nbubu mesa, ma maha 5/1 hari ka seediq ini kkela kesun Ingyi.

Pnyahan pnatas(參考資[smmalu patas | ida npatas sspgan ka smmalu patas]